Modül 3: Sigorta Sözleşmesi ve 6 Temel Prensip (ayrıntılı not)

Bu not, sinav.org.tr'nin eski SEGEM TPYS sayfasından (/legacy) içeriği değiştirilmeden taşınmıştır ve 16 Mayıs 2026 sınavı için hazırlanmıştır. Güncel mevzuatı resmî kaynaktan kontrol ediniz.

⭐⭐⭐ Sınavda 12-13 soru — toplam puanın %25'i EZBER ZORUNLU. Her prensibe örnek olay ekledim.

📌 SİGORTA SÖZLEŞMESİ — Temel Kavramlar

Tanım

İki taraflı, rızai, tam iki taraflı, ivazlı, sürekli (tam akdedilen) bir sözleşme. Sigortacı bir prim karşılığında sigortalının/lehdarın menfaatini zarara uğratan riskin gerçekleşmesi halinde tazminat veya bedel ödemeyi taahhüt eder.

Sigortanın 4 Tarafı

Taraf	Tanım	Örnek
Sigortacı	Riski üstlenen şirket	Aksigorta, Anadolu Sigorta
Sigortalı	Menfaati sigortalanan, riske maruz kişi/mal sahibi	Ev sahibi
Sigorta ettiren	Prim ödeme yükümlüsü, sözleşmeyi yapan	Çoğunlukla = sigortalı (kendi adına)
Lehdar	Tazminatı alacak kişi (hayat sigortasında ayrı)	Vefat halinde eşi/çocuğu
Dain-i Mürtehin	Rehinli alacaklı (banka)	Kredi DASK'ta banka

⚠️ Sigortalı ≠ Sigorta ettiren olabilir! Örnek: işveren çalışanı adına ferdi kaza yaptırırsa, sigorta ettiren işveren, sigortalı çalışan.

Sigortalanabilir Risk Koşulları (5 şart)

Tesadüfi olması (kaza/beklenmedik)
Yasal olması
Ölçülebilir/Tahmin edilebilir (büyük sayılar kanunu uygulanabilmeli)
Aynı tür risklerin çokluğu (homojen grup)
Felaket niteliği taşımaması (savaş, nükleer hariç tutulur)

🎯 6 TEMEL PRENSİP — MUTLAKA EZBERLE

1️⃣ AZAMİ İYİ NİYET (Uberrimae Fidei)

Ne zaman: Sözleşme kuruluşu sırasında ve devamında
Kim için: Her iki taraf, ama özellikle sigortalının beyan yükümlülüğü ön plandadır
Yaptırım: Yanlış/eksik beyan → sözleşme butlan veya fesih
TTK Madde: 1435 vd.

📝 Örnek olay: Sigortalı kalp rahatsızlığını gizleyerek hayat sigortası yaptırırsa, sigortacı öğrendiğinde sözleşmeyi feshedebilir.

📝 Sınav sorusu tipik: "Sigortalının sözleşme yapılırken bildiği önemli hususları doğru beyan etme yükümlülüğü hangi prensiptir?" → Azami İyi Niyet

2️⃣ SİGORTALANABİLİR MENFAAT (Insurable Interest)

Tanım: Sigortalanan şey ile sigortalı arasında hukuki, ekonomik veya menfi bir bağ olmalı
Olmazsa: Sözleşme batıldır
Ne zaman aranır:
- Mal sigortası: Hasar anında olmalı (sonradan satılan eve sigortacı tazminat ödemez)
- Hayat sigortası: Sözleşme anında olmalı

📝 Örnek olay: Kiracı evi yangın sigortasına yaptırabilir mi? → Evet, kullanım menfaati var. Ama tazminatı kiracı alır, ev sahibi değil.

📝 Sınav tuzağı: "Komşusunun evini sigortalatan kişi tazminat alabilir mi?" → HAYIR (menfaati yok, sözleşme batıl).

3️⃣ TAZMİNAT PRENSİBİ (Indemnity)

Tanım: Sigortalı, hasardan zenginleşmemeli. Sadece gerçek zararı kadar tazminat alır.
Uygulanan branşlar: Mal, sorumluluk, kaza (zarar sigortaları)
Uygulanmayan: Hayat sigortası (bedel sigortası — önceden belirlenmiş tutar)

Tazminat Sınırlayan Mekanizmalar:

Mekanizma	Tanım
Sigorta Bedeli	Poliçedeki azami tutar
Muafiyet (Deductible)	Belli tutara kadar zararı sigortalı taşır
Sürprim	Riskli durumda ek prim
Eksik Sigorta	Beyanı < gerçek değer → oran kuralı uygulanır
Aşkın Sigorta	Beyanı > gerçek değer → gerçek değere kadar öder
Mükerrer Sigorta	Aynı menfaat birden fazla poliçeye → hasara katılım

📝 Eksik sigorta hesabı: Ev 1.000.000 TL değerinde, 500.000 TL'ye sigortalı. Hasar 200.000 TL. → Tazminat = 200.000 × (500.000/1.000.000) = 100.000 TL

4️⃣ HALEFİYET (Subrogation / Rücu)

Tanım: Sigortacı tazminatı ödedikten SONRA sigortalının zarara sebep olan 3. kişiye karşı haklarına halef olur
Şartı: Tazminat ödenmiş olmalı
Amaç: Sigortalının çifte tazminat almasını engellemek + suçluyu cezasız bırakmamak
TTK Madde: 1472

📝 Örnek olay: A'nın arabasına B çarpar. A kasko'dan 50.000 TL alır. Kasko şirketi B'ye karşı 50.000 TL'lik dava açabilir (rücu).

📝 Sınav tuzağı: "Tazminat ödenmeden önce sigortacı rücu edebilir mi?" → HAYIR

5️⃣ YAKIN SEBEP (Proximate Cause / Causa Proxima)

Tanım: Zararla en yakın uygun illiyet bağı olan sebep esas alınır
Önemi: Birden fazla sebep zinciri varsa, hangisi teminat içi/dışı belirlemek için
Kural: Zincirleme olaylarda etkili ve uygun sebep aranır

📝 Klasik örnek: Yangın → itfaiye su sıkar → ev su hasarı → ev çöker.

Yakın sebep = yangın (zincirin başlatıcısı)
Eğer yangın teminatı varsa, su+çökme zararları da ödenir.

📝 Sınav sorusu: "Deprem sonrası yangın çıkarsa, sadece yangın teminatı varsa ne olur?"

Yakın sebep deprem (teminat dışı) → yangın zararı ödenmez (zincir başlatıcı teminat dışı)

6️⃣ HASARA KATILIM (Contribution / Tahkim-i Hasar)

Tanım: Aynı menfaat birden fazla poliçeye sigortalıysa, her sigortacı kendi payı oranında tazminata katılır
Şartı: Mükerrer sigorta olmalı (aynı menfaat, aynı risk, aynı dönem)
Sigortalının hakkı: Toplam zarardan fazla alamaz (tazminat prensibi)

📝 Örnek: 1.000.000 TL'lik ev, A şirketi 600.000 TL, B şirketi 400.000 TL'ye sigortalı. Hasar 500.000 TL.

A öder: 500.000 × (600.000/1.000.000) = 300.000 TL
B öder: 500.000 × (400.000/1.000.000) = 200.000 TL
Toplam: 500.000 TL (= hasar)

📊 PRENSİPLERİN UYGULAMA TABLOSU

Prensip	Mal	Sorumluluk	Hayat
Azami İyi Niyet	✅	✅	✅
Sigortalanabilir Menfaat	✅	✅	✅
Tazminat	✅	✅	❌
Halefiyet	✅	✅	❌
Yakın Sebep	✅	✅	✅
Hasara Katılım	✅	✅	❌

⚠️ HAYAT SİGORTASINDA Tazminat/Halefiyet/Hasara Katılım UYGULANMAZ! (Bedel sigortası)

🎯 BU MODÜLDE SINAVDA SIKÇA ÇIKAN

✅ "Halefiyet ne zaman işler?" → Tazminat ödendikten sonra
✅ "Hangi prensip hayat sigortasında uygulanmaz?" → Tazminat / Halefiyet / Hasara Katılım
✅ Eksik sigorta hesabı (oran kuralı)
✅ Aşkın sigorta tanımı (gerçek değere kadar öder)
✅ Yakın sebep zinciri örneği
✅ Sigortalanabilir menfaat mal sigortasında hasar anında, hayatta sözleşme anında
✅ Beyan yükümlülüğünün ihlali → fesih/butlan