Vatandaşlık — Yerel Yönetimler

Yerel Yönetimler (Mahallî İdareler)

Tanım (m. 127)

Mahallî idareler; il, belediye veya köy halkının mahallî müşterek ihtiyaçlarını karşılamak üzere kuruluş esasları kanunla belirtilen ve karar organları seçmenler tarafından seçilerek oluşturulan kamu tüzelkişileridir.

Üç mahallî idare

İdare	Karar organı	Yürütme organı
İl özel idaresi	İl genel meclisi	Vali
Belediye	Belediye meclisi	Belediye başkanı
Köy	Köy derneği / köy ihtiyar meclisi	Muhtar

Valilik ve kaymakamlık mahallî idare DEĞİLDİR — bunlar merkezî idarenin taşra kuruluşudur. En sık sorulan ayrım budur.

Temel kurallar

• Mahallî idare seçimleri 5 yılda bir yapılır (m. 127).
• Kuruluş, görev ve yetkileri yerinden yönetim ilkesine uygun olarak kanunla düzenlenir.
• İdarî vesayet: Merkezî idare, mahallî hizmetlerin idarenin bütünlüğü ilkesine uygun yürütülmesi, kamu görevlerinde birliğin sağlanması ve toplum yararının korunması amacıyla, kanunda belirtilen esas ve usuller dairesinde mahallî idareler üzerinde vesayet yetkisine sahiptir.
• Görevleriyle ilgili bir suçtan soruşturma/kovuşturma açılan mahallî idare organları veya üyelerini İçişleri Bakanı, geçici tedbir olarak kesin hükme kadar görevden uzaklaştırabilir.
• Mahallî idareler, belirli kamu hizmetleri için Cumhurbaşkanının izniyle kendi aralarında birlik kurabilir.
• Seçilmiş organların organlık sıfatını kaybetmeleri konusundaki denetim yargı yolu ile olur.

🧠 Kodlama

Mahallî idare üçlüsü — "İ·B·K": İl özel idaresi · Belediye · Köy. (Vali ve kaymakam merkezden atanır → merkezî idare.)

Vesayet vs. hiyerarşi: Hiyerarşi kurum içi (amir–memur), vesayet kurumlar arası (merkez → yerel) ve ancak kanunla olur.