Tarih — Osmanlı Kültür ve Medeniyeti

Osmanlı Kültür ve Medeniyeti

Divan-ı Hümâyun

Devletin en yüksek karar ve görüşme organıdır.

Üyeleri: Sadrazam, Kubbealtı vezirleri (3-7 kişi), Rumeli ve Anadolu kazaskerleri, nişancı, defterdarlar. Yeniçeri ağası ve kaptan-ı derya, vezir rütbesi aldıklarında divan üyesi olurlardı.

Fatih'in en önemli yeniliği: Padişahın divan başkanlığının tamamen kaldırılması ve bu görevin sadrazama bırakılmasıdır.

Toplanma sıklığı: XVI. yüzyılda haftada 4-5 gün; XVII. yüzyılda haftada 2 güne düştü, XVIII. yüzyıl başından sonra daha da azaldı. Divanın yetkisi giderek sadrazamın ikindi divanına geçti.

Timar Sistemi

Timar: Devlete ait toprakların askerî ve idarî gayelerle tahsisine dayalı sistemdir; Türkçede dirlik ile eş anlamlıdır ("bakım, ilgi").

Sistem, imparatorluğun askerî-idarî teşkilatlanmasının temel direği olmuş; mîrî arazi düzeninin işleyişinde ve köylü-çiftçilerin vergilerinin belirlenmesinde belirleyici olmuştur.

Dirlik türleri:

Has: Padişah ve hükümet üyeleri için ayrılan tahsisat.
Zeâmet: Subaşı ve bey rütbesindekilere verilen, 20.000 akçeden başlayan gelir.
Timar: Basit sipahilere verilen tahsisat.

Yükümlülük: Dirlik sahibi, gelirinin büyüklüğüne göre sefere cebelü (tam teçhizatlı yardımcı asker) getirmek zorundaydı.

Bozulma: XVII. yüzyılın sonlarından itibaren sistem askerî işlevini yitirmeye başladı; 1827'de resmen tasfiye edildi.

🧠 Kodlama

Divan ↔ Fatih: "Divanın başında padişah otururdu; Fatih kalktı, yerine sadrazamı oturttu." Dirlik üçlüsü: Timar → Zeâmet (20.000 akçeden) → Has (en büyüğü).

Tarihler TDV İslâm Ansiklopedisi (islamansiklopedisi.org.tr) ilgili maddelerinden doğrulanmıştır.