Tarih — İslamiyet Öncesi Türk Tarihi

İslamiyet Öncesi Türk Tarihi

Türklerin Orta Asya'daki ilk siyasi ve kültürel dönemini kapsar.

Başlıca devletler

• Asya Hun Devleti: Bilinen ilk Türk devleti. En güçlü dönemi Mete Han zamanıdır; onluk sistem adı verilen ordu düzeni ona atfedilir.
• Göktürkler: "Türk" adını devlet adı olarak kullanan ilk siyasi yapıdır. II. Göktürk (Kutluk) Devleti döneminde Orhun Yazıtları dikilmiştir.
• Uygurlar: Yerleşik hayata geçen ilk Türk topluluğudur; matbaa ve kâğıt kullanmışlar, kendi alfabelerini geliştirmişlerdir.

Orhun Yazıtları

VIII. yüzyılda dikilen bu taşlar Türk adının geçtiği ilk Türkçe yazılı belgelerdir. Kültigin, Bilge Kağan ve Vezir Tonyukuk adına hazırlanmıştır. Yazıtlar yalnız bir zafer anıtı değil, halka hesap veren ve öğüt veren siyasi bir metindir.

Kültür ve yaşayış

Konargöçer yaşam, hayvancılık, "kut" anlayışına dayalı yönetim, töre adı verilen yazısız hukuk kuralları dönemin belirleyici özellikleridir.

Sık karıştırılan

Yerleşik hayata geçen ilk Türk topluluğu Uygurlar, "Türk" adını devlet adında kullanan ilk devlet Göktürkler, bilinen ilk Türk devleti Asya Hunlarıdır.

İpucu: "İlk"leri bir kenara liste hâlinde çıkar; bu konudaki soruların büyük kısmı doğrudan "ilk" bilgisini ölçer.

🧠 Kodlama / Hatırlatma

Üç devleti "ilk"leriyle kilitle:

• Hunlar → bilinen ilk Türk devleti
• Göktürkler → "Türk" adını devlet adında kullanan ilk (Gök gibi geniş bir ad)
• Uygurlar → yerleşik hayata geçen ilk (Ufkunda tarla var, çadır yok)

Sıra: H → G → U, cümleyle "Her Gün Uyan."

Orhun Yazıtları'nın üç adı: Kültigin, Bilge Kağan, Tonyukuk → "Koca Bir Taş."

Bir cümlede: Türk adının geçtiği ilk Türkçe yazılı belge Orhun Yazıtları'dır.